İran’da Protestoculara İdam Tehdidi: Rejimden Sert Mesajlar ve Gerilim Tırmanışı

İran Rejiminden Protestoculara Sert Uyarılar ve İdam Tehdidi

İran, yaklaşık iki haftadır süren rejim karşıtı gösterilere karşı sertleşen tutumunu açıkça ortaya koydu. Devlet televizyonu Press TV’nin aktardığı bilgilere göre, ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, İslam Cumhuriyeti’nin ‘vandallığa’ veya ‘yabancı güçler adına paralı askerlik yapanlara’ asla müsamaha göstermeyeceğini vurguladı. Bu açıklamanın hemen ardından Tahran Başsavcılığı, kamu mallarına zarar veren eylemcilerin idam cezasıyla karşı karşıya kalabileceğini duyurarak tehdidin ciddiyetini artırdı.

1979 devriminin temel ilkelerini korumakla görevli İran Devrim Muhafızları Ordusu da yayımladığı bir bildiriyle mevcut durumun ‘kabul edilemez olduğunu’ ve ‘terör eylemlerinin intikamını alma hakkına sahip olduklarını’ belirtti. Bu açıklamalar, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın protestocuların ekonomik şikayetlerini meşru bulduğunu ve güvenlik güçlerine itidal çağrısı yaptığını belirtmesine rağmen, yetkililerin gösterilere karşı daha katı bir duruş sergilemeye hazırlandığını gözler önüne seriyor.

Ülke Genelinde Artan Gerilim ve Protestoların Kökeni

86 yaşındaki Hamaney ve teokratik yönetimi için bu protestolar, 2022’deki ülke çapındaki ayaklanmadan bu yana karşılaşılan en ciddi meydan okuma olarak değerlendiriliyor. Gösteriler, 28 Aralık’ta Tahran’daki Büyük Çarşı’da başladı ve derinleşen yaşam maliyeti krizi ile İran para biriminin rekor düşük seviyelere gerilemesiyle tetiklendi. Yaptırımlar altındaki ülke ekonomisinde yaşanan bu zorluklar, halkın sokağa dökülmesinin ana nedenlerinden biri oldu.

Can Kayıpları ve İnsan Hakları Raporları

• ABD merkezli İnsan Hakları Haber Ajansı (HRANA), olaylar başladığından bu yana can kaybının 42’ye yükseldiğini bildirdi.
• İngiliz yayın kuruluşu BBC ise en az 21 ölümün bağımsız kaynaklarca doğrulandığını aktardı.

Ekonomik Kriz ve Petroldeki Dalgalanmalar

OPEC üyesi İran’ın durumu, ülkedeki yolsuzlukların yanı sıra son bir yılda petrol fiyatlarında yaşanan ciddi düşüşle daha da kötüleşti. Ancak gösteriler devam ederken ilginç bir şekilde, gösterge petrol fiyatı Brent bu hafta yaklaşık yüzde 4 artarak varil başına 62 doların üzerine çıktı. Bu, Ekim ayından bu yana görülen en büyük haftalık yükseliş olarak kayıtlara geçti.

İletişim Engelleri ve Protestocuların Direnişi

Yaşanan huzursuzluk, ülkeye giriş ve çıkış yapan hava trafiğini de olumsuz etkiledi. Havalimanı internet sitelerine göre, İranlı olmayan hava yolu şirketleri cuma günü yerel saatle 11.30 itibarıyla Tahran-İstanbul arasındaki tüm uçuşları iptal etti. Dubai’de de ek gecikmeler ve iptaller yaşandı.

İnternet izleme grubu Netblocks, perşembe günü İran genelinde internetin kesildiğini rapor etti. Bloomberg’in ülkedeki kişilere sabit hat ve cep telefonu üzerinden ulaşma girişimleri sonuçsuz kaldı. Tahran’da yaşayan bir vatandaş, telefon görüşmelerinin ya hiç çalışmadığını ya da sürekli kesildiğini, SMS mesajlarının ise büyük ölçüde kısıtlandığını dile getirdi. İranlı yetkililer, sivillere yönelik devlet şiddetinin görüntülerinin yayılmasını engellemek amacıyla, bu tür huzursuzluk dönemlerinde sıklıkla iletişim kısıtlamalarına başvuruyor.

Ancak bu engellemelere rağmen, X (eski adıyla Twitter) ve Instagram’da gece boyunca paylaşılan videolar, başkent Tahran’ın farklı bölgelerindeki birçok ana caddede kalabalıkların toplandığını gösterdi. Bir görüntüde, Karim Han semtindeki merkezi bir caddede yüzlerce kişinin ‘diktatöre ölüm’ sloganı attığı görüldü. İsfahan kentinde ise protestocular, eylemleri küçümseyen devlet televizyonunun bir şubesine ait giriş tabelasını sökerek arka planda yükselen alevlerle tepkilerini ortaya koydu.

Şah Dönemine Atıflar ve Sürgündeki Liderin Çağrısı

En az bir paylaşımda ‘Şah çok yaşa’ sloganının duyulması dikkat çekti. Bu slogan, 1979 devriminde devrilen İran’ın son Şahı ve ABD’de sürgünde yaşayan oğlu Rıza Pehlevi’ye bir gönderme niteliği taşıyor. 65 yaşındaki Pehlevi, İran’da demokrasiye geçiş sürecine liderlik etmek istediğini belirtiyor ve İranlıları protestolara katılmaya çağırıyor. X platformunda yaptığı paylaşımda, cuma akşamı için kalabalıkların ‘daha da büyütülmesi’ çağrısında bulundu.

Uluslararası Tepkiler ve Karşılıklı Suçlamalar

ABD Başkanı Donald Trump, perşembe günü Pehlevi’yi ‘iyi bir insan’ olarak nitelendirdi ancak onunla görüşmenin ‘uygun olup olmayacağından emin olmadığını’ söyledi. Trump, bir röportajında ‘Bence herkesin dışarı çıkmasına izin vermeliyiz ve kimin öne çıkacağını görmeliyiz’ ifadelerini kullandı. İran’a protestocuların öldürülmemesi yönündeki uyarılarını yineleyen Trump, ‘Bunu yaparlarsa, çok ağır bir bedel ödemek zorunda kalırlar’ diyerek ciddi sonuçlar doğurabileceği mesajını verdi.

Buna karşılık Hamaney ise Trump’a ‘eğer becerebiliyorsa kendi ülkesini yönetmeye odaklanması’ gerektiğini söyledi ve haziran ayında ABD ile İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarına atıfta bulunarak Trump’ın ellerinin ‘kana bulandığını’ ifade etti. Bu karşılıklı açıklamalar, uluslararası arenadaki gerilimin de protestolarla birlikte tırmandığını gösteriyor.

Haber Al